خراطی در دزفول تنها یک حرفه یا شاخه‌ای از صنایع‌دستی نیست، بلکه میراثی ریشه‌دار است که با صبر، مهارت و خلاقیت هنرمندان از دل چوب جان می‌گیرد. هنری که نسل‌به‌نسل منتقل شده و امروز نیز بخشی از هویت فرهنگی این شهر به شمار می‌رود.
به گزارش ایرنا، عطر چوب، صدای دستگاه خراطی و تراشه‌هایی که در گوشه‌وکنار کارگاه پراکنده‌اند، فضای کارگاه عبدالرحیم فروتن، استاد پیشکسوت خراطی دزفول را شکل داده‌اند.
او 54 سال از عمر خود را صرف این هنر کرده و با دستان خود، قطعات ساده چوب را به محصولاتی کاربردی و تزئینی تبدیل می‌کند؛ محصولاتی که علاوه بر خانه‌های ایرانی، راه خود را به خارج از کشور نیز باز کرده‌اند.
54 سال همراهی با چوب
عبدالرحیم فروتن خراطی را از خانواده و پیشینیان خود آموخته است. این هنر در خانواده او سابقه‌ای طولانی دارد و همین پیوند خانوادگی موجب شده دیگر اعضای خانواده نیز به فعالیت در این رشته علاقه‌مند شوند.
به گفته این هنرمند، خراطی از گذشته در زندگی روزمره مردم حضور داشته است. بسیاری از وسایل کاربردی خانه‌ها، از گوشت‌کوب و جاقلمی گرفته تا ابزار کشک‌سابی عشایر، با استفاده از هنر خراطی ساخته می‌شدند.
فروتن تلاش کرده است با تولید محصولاتی کاربردی و متنوع، این هنر را با نیازهای روز جامعه پیوند دهد و دامنه مخاطبان آن را گسترش دهد.
صادرات محصولات خراطی دزفول به کشورهای مختلف
محصولات این هنرمند دزفولی علاوه بر شهرها و استان‌های مختلف ایران، به کشورهای دیگری نیز راه یافته‌اند.
به گفته فروتن، به دلیل نبود مسیر منظم و رسمی برای صادرات، بسیاری از محصولات خراطی به‌صورت چمدانی و توسط مسافران به کشورهایی مانند آمریکا، فرانسه، سوئد و کشورهای حوزه خلیج فارس ارسال می‌شوند.
خانه برخی ایرانیان مقیم خارج از کشور نیز با محصولات خراطی دزفول تزئین شده است؛ آثاری که علاوه بر کاربرد، بخشی از فرهنگ و هنر بومی ایران را به نمایش می‌گذارند.
آموزش بیش از 100 هنرجو
فروتن تاکنون بیش از 100 نفر را در رشته خراطی آموزش داده و تعدادی از آنان وارد بازار کار شده‌اند.
وی معتقد است این هنر می‌تواند برای جوانان جویای کار فرصتی مناسب باشد؛ زیرا تنوع محصولات خراطی، امکان فعالیت در بخش‌های مختلف صنایع‌دستی، تزئینی و کاربردی را فراهم می‌کند.
خراطی دزفول در سال‌هایی به دلیل پایین بودن درآمد و کاهش تقاضا با رکود روبه‌رو شد، اما تلاش استادان و آموزش نسل جدید موجب شد این هنر دوباره رونق بگیرد.
به گفته فروتن، دزفول اکنون بیشترین تعداد خراطان کشور را دارد و پس از ثبت ملی این هنر، تلاش‌ها برای ثبت جهانی آن ادامه دارد.
کسب نشان‌های ملی و بین‌المللی
عبدالرحیم فروتن تاکنون 2 نشان مرغوبیت کالا از یونسکو، یک نشان اثر فاخر و بیش از 20 نشان ملی در رشته خراطی دریافت کرده است.
آثار این هنرمند در مکان‌هایی مانند موزه ملی ایران، کاخ‌موزه گلستان، برج میلاد و فرودگاه مهرآباد نگهداری می‌شوند.
این افتخارات، خراطی دزفول را از یک هنر محلی فراتر برده و آن را به یکی از رشته‌های شاخص صنایع‌دستی ایران تبدیل کرده است.
ضرورت حمایت مالی از هنرمندان خراطی
این استاد خراطی از مسئولان خواست برای علاقه‌مندانی که آموزش دیده‌اند اما توان خرید تجهیزات و راه‌اندازی کارگاه ندارند، تسهیلات کم‌بهره یا قرض‌الحسنه در نظر گرفته شود.
به گفته وی، بسیاری از هنرجویان پس از پایان دوره آموزشی، به دلیل هزینه بالای تجهیزات امکان ورود به بازار کار را ندارند.
ارائه تسهیلات مناسب می‌تواند ضمن حفظ این هنر سنتی، زمینه اشتغال جوانان و گسترش کارگاه‌های خراطی را فراهم کند.
چوب شیشم؛ ماده اولیه خراطی دزفول
دزفول یکی از رویشگاه‌های طبیعی چوبی است که در گویش محلی «جغ» و در فارسی «شیشم» نامیده می‌شود.
این چوب به دلیل انعطاف‌پذیری، استحکام و نقوش طبیعی زیبا، یکی از مواد اولیه مناسب برای خراطی به شمار می‌رود.
خراطان دزفولی با استفاده از این چوب، انواع ظروف، ابزارهای کاربردی، آثار تزئینی و محصولات هنری را تولید می‌کنند.
محله خراطان؛ نشانه قدمت این هنر
وجود محله‌ای به نام «خراطان» در بازار قدیم دزفول، نشان‌دهنده پیشینه طولانی این حرفه در شهر است.
این محله حدود 200 سال قدمت دارد، اما شواهد تاریخی نشان می‌دهد فعالیت خراطان در دزفول بسیار قدیمی‌تر از شکل‌گیری این محله بوده است.
نام‌گذاری یک محله به نام خراطان، بیانگر نقش اقتصادی و اجتماعی این حرفه در زندگی مردم دزفول در دوره‌های گذشته است.
فعالیت 35 کارگاه تخصصی خراطی در دزفول
حمیدرضا خادم، رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی دزفول، با اشاره به نام‌گذاری 25 خرداد به نام «روز خراطی» در تقویم گردشگری این شهرستان گفت: خراطی یکی از اصیل‌ترین رشته‌های صنایع‌دستی دزفول است.
وی افزود: بیش از 35 کارگاه تخصصی خراطی در شهرستان فعالیت دارند که برای حدود 100 نفر اشتغال ایجاد کرده‌اند.
به گفته خادم، هنرمندان خراطی دزفول تاکنون بیش از 40 نشان ملی و 2 نشان یونسکو کسب کرده‌اند که هر 2 نشان یونسکو به عبدالرحیم فروتن تعلق دارد.
ظرفیت خراطی دزفول برای حضور در بازارهای جهانی
تنوع، ظرافت و کیفیت محصولات خراطی دزفول موجب شده است این آثار در بازارهای داخلی و خارجی مورد توجه قرار گیرند.
رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی دزفول معتقد است تقویت بازاریابی، برندسازی و صادرات رسمی می‌تواند زمینه معرفی گسترده‌تر این هنر را در بازارهای جهانی فراهم کند.
دزفول به‌عنوان یکی از قطب‌های صنایع‌دستی ایران، در کنار خراطی، در رشته‌هایی مانند کپوبافی نیز جایگاه ویژه‌ای دارد.
خراطی دزفول نمادی از پیوند هنر، مهارت و کاربرد است؛ هنری که با حمایت از استادان، آموزش جوانان و ایجاد مسیرهای مناسب برای فروش و صادرات، می‌تواند همچنان زنده بماند و بخشی از هویت فرهنگی ایران را به جهان معرفی کند.
